English    Türkçe    فارسی   

4
1513-1537

  • او ز حیوانها فزون‌تر جان کند ** در جهان باریک کاریها کند
  • O hayvanlardan da fazla can çekişir... Âlemde ince işlere girişir!
  • مکر و تلبیسی که او داند تنید ** آن ز حیوان دیگر ناید پدید
  • Onun örüp dokuduğu hile ve şeytanlık, başka bir hayvandan zuhur edemez!
  • جامه‌های زرکشی را بافتن ** درها از قعر دریا یافتن 1515
  • Altın sırmalı elbiseler dokur, denizin dibinden inciler çıkarır...
  • خرده‌کاریهای علم هندسه ** یا نجوم و علم طب و فلسفه
  • Hendese bilgilerinin en ince noktalarını bilir yahut nücum, tıp ve felsefe bilgilerini elde eder!
  • که تعلق با همین دنیاستش ** ره به هفتم آسمان بر نیستش
  • Çünkü onun, ancak bu dünya ile alâkası vardır... Yedinci kat göğe çıkmaya yolu yoktur.
  • این همه علم بنای آخرست ** که عماد بود گاو و اشترست
  • Bütün bu bilgiler, ahır yapısına yarar... Ahır da öküzle devenin varlığına destektir!
  • بهر استبقای حیوان چند روز ** نام آن کردند این گیجان رموز
  • Hayvanların birkaç gün yaşamalarına yarayan bu bilgilerin adını, şu ahmaklar remizler, ince şeyler kodular.
  • علم راه حق و علم منزلش ** صاحب دل داند آن را با دلش 1520
  • Allah yolunun, Allah durağının bilgisini ancak gönül sahibi yahut da gönül sahibinin gönlü bilir!
  • پس درین ترکیب حیوان لطیف ** آفرید و کرد با دانش الیف
  • İşte Allah bu terkiple lâtif bir hayvan olan insanı yarattı, onu bilgilere eş etti.
  • نام کالانعام کرد آن قوم را ** زانک نسبت کو بیقظه نوم را
  • O bölüğe “hayvanlar gibi” dedi... Çünkü uyanıklığın uykuyla ne münasebeti var?
  • روح حیوانی ندارد غیر نوم ** حسهای منعکس دارند قوم
  • Hayvani ruhta ancak uyku bulunur... Bu çeşit insanlarda aksine duygular vardır.
  • یقظه آمد نوم حیوانی نماند ** انعکاس حس خود از لوح خواند
  • Fakat uyanıklık gelmedi de hayvani uyku kalmadı mı duygusunun aksi ve aykırı olduğunu levhten okur anlar!
  • هم‌چو حس آنک خواب او را ربود ** چون شد او بیدار عکسیت نمود 1525
  • Uykuya dalan kişinin uyandığı zaman, rüyada gördüklerinin aksini görmesi gibi!
  • لاجرم اسفل بود از سافلین ** ترک او کن لا احب الافلین
  • Hülâsa o aşağılık kişi, aşağılık âlemdendir... Onu bırak, “Ben batanları sevmem, de!”
  • در تفسیر این آیت کی و اما الذین فی قلوبهم مرض فزادتهم رجسا و قوله یضل به کثیرا و یهدی به کثیرا
  • Kalplerinde hastalık olanlara gelince: Kur’an, onların gönüllerindeki pisliği arttırır ve "Allah, Kur’an’daki misallerle çoğunu azdırır, çoğunu da doğru yola götürür" ayetlerinin tefsiri
  • زانک استعداد تبدیل و نبرد ** بودش از پستی و آن را فوت کرد
  • Çünkü hayvani ruha sahip olan kişinin, huylarını değiştirmeye, nefsiyle savaşa girişmeye, aşağılıktan kurtulmaya istidadı vardı ama o istidadı fevt etti!
  • باز حیوان را چو استعداد نیست ** عذر او اندر بهیمی روشنیست
  • Hâlbuki hayvanda istidat yoktur... Hayvanlıktaki özrü apaçıktır!
  • زو چو استعداد شد کان رهبرست ** هر غذایی کو خورد مغز خرست
  • İnsandan yol gösteren bu istidat gitti mi ne yerse yesin eşek beynidir!
  • گر بلادر خورد او افیون شود ** سکته و بی‌عقلیش افزون شود 1530
  • Aklı arttıran bir ilâç olan belâdür yese afyon kesilir... Kalp illeti ve akılsızlığı artar!
  • ماند یک قسم دگر اندر جهاد ** نیم حیوان نیم حی با رشاد
  • İnsanların bir bölüğüyse savaştadır. Yarı hayvan, doğru yolu bulma bakımından yarı insandır!
  • روز و شب در جنگ و اندر کش‌مکش ** کرده چالیش آخرش با اولش
  • Gece gündüz savaşta, çekiştedir bunlar... Sonu yani insanlığı, önüyle yani hayvanlığıyla savaşır durur.
  • چالیش عقل با نفس هم چون تنازع مجنون با ناقه میل مجنون سوی حره میل ناقه واپس سوی کره چنانک گفت مجنون هوا ناقتی خلفی و قدامی الهوی و انی و ایاها لمختلفان
  • Aklın nefisle savaşı Mecnun’un devesiyle savaşına benzer. Mecnun’un sevdası Leylâ’dır, devenin sevdası yavrusuna. Nitekim Mecnun da “Devemin sevdası ardındakinedir, benim sevdam önümdekine. İkimiz de sevdalıyız ama sevdalarımız aykırı!" demiştir.
  • هم‌چو مجنون‌اند و چون ناقه‌ش یقین ** می‌کشد آن پیش و این واپس به کین
  • Bu, Mecnun’la devesine benzer... O, ileriye gitmeye savaşır, bu geriye gitmeye!
  • میل مجنون پیش آن لیلی روان ** میل ناقه پس پی کره دوان
  • Mecnun’un sevdası, önde bulunan Leylâ’ya kavuşmak, devenin sevdası ardına dönüp yavrusuna ulaşmak!
  • یک دم ار مجنون ز خود غافل بدی ** ناقه گردیدی و واپس آمدی 1535
  • Mecnun, bir an bile kendisinden geçti mi deve, hemencecik geri döner, geriye giderdi.
  • عشق و سودا چونک پر بودش بدن ** می‌نبودش چاره از بی‌خود شدن
  • Mecnun, tamamı ile aşkla, sevda ile dolu olduğundan kendisinden geçmemesine imkân yoktu.
  • آنک او باشد مراقب عقل بود ** عقل را سودای لیلی در ربود
  • Kendisini gözetleyen akıldı... Fakat aklını, Leylâ’nın sevdası kapmıştı!